Neden buradayız
Türkiye, Devlet Planlama Teşkilatı’nı 1960’ta kurdu (91 sayılı Kanun, kabul 30.9.1960, Resmî Gazete 5.10.1960). On iki kalkınma planı hazırlandı (çoğu beş yıllık); ilk plan dönemi 1963’te başladı. Planlama kurumu 2011’de Kalkınma Bakanlığı’na, 2018’de Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na dönüştü. Bugün On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028) yürürlükte (Resmî Gazete 1.11.2023, sayı 32356 mükerrer).
Yani Türkiye’de plan eksikliği yok. Her planda hedefler, öncelikler ve eylemler yazılı. Sorulması gereken soru şu: Bu hedeflerin ne kadarı gerçekleşti? Gerçekleşmeyenler neden gerçekleşmedi? Hangi sorunlar bir plandan ötekine taşınıyor?
Tek tek alanlarda planların hedef ve gerçekleşmelerini inceleyen değerli çalışmalar var. Ama bütün alanları ve bütün planları aynı ölçüyle tarayan, kaynaklı ve herkesin okuyabileceği tek bir yer yok. Kök Neden bu dağınık bilgiyi aynı ölçüyle bir araya getirmek için var.
Başka ülkelerle karşılaştırma bu çalışmada bir araçtır, konunun kendisi değil. Asıl ölçüt, Türkiye’nin kendi planlarında koyduğu hedeflerdir. Ayrıntılar için bkz. Yöntem.
Kök Neden nedir
Kök Neden, Türkiye’nin kronik sorunlarında planlamanın nerede tıkandığını kaynaklarıyla tespit eden ve herkesin anlayacağı dilde anlatan bağımsız ve bireysel bir çalışmadır. Tespitlerin alan uzmanlarınca okunması hedefleniyor; uzman ağı kuruluyor (Nerede duruyoruz?). Bir YouTube kanalı, bu web sitesi ve ileride bir kitap serisinden oluşur.
Kurucusu Berk Can. Ankara’da yaşıyor ve özel sektörde yazılım mühendisi ve takım lideri olarak çalışıyor. Herhangi bir partiye, siyasi yapıya ya da düşünce kuruluşuna bağlı değil. Çalışma onun kendi imkânlarıyla yürütülüyor.
Amaç
- Tespit: Planlama ile uygulama arasındaki farkı ortaya koymak ve kalıcı olarak kayda geçirmek.
- Uzman görüşü: Her konuda alan uzmanlarının görüşlerini toplamak ve kamuya açık hale getirmek.
- Farkındalık: Bunu kaynaklı, tarafsız ve herkesin anlayacağı dilde anlatmak.
- Çözüm taslağı: Kâğıtta kalmayacak, bölgeye inen önerileri tartışmaya açmak.
İlkeler
- Suçlu değil, kök neden aranır. Kişiler değil, sistemler konuşulur.
- Parti tutulmaz. Her döneme aynı ölçüyle bakılır.
- Kaynaksız rakam kullanılmaz. Bilinmeyene “bilmiyoruz” denir.
- Çözümler mühendislik ve alan bilgisine dayanır. Uzman görüşüyle şekillenecek.
- Ortalamaya değil sahaya bakılır. Türkiye tek parça değildir.
- Çözümler taslaktır. v0.1 yayınlanır, düzeltmelerle v0.2 ve v0.3 gelir.
- Her öneri “bu sefer neden uygulanır?” sorusuna cevap verir.
- İyi haber saklanmaz. Türkiye’nin ilerlediği alanlar da aynı açıklıkla gösterilir.
Bir konu nasıl işlenir
Her konu en az dört videoda ele alınır:
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| Analiz 1 | Sorun tespiti ve tarihsel kırılma noktaları |
| Analiz 2 | Veri ve gerektiğinde ülke karşılaştırması |
| Analiz 3 | Plan ile gerçekleşmenin karşılaştırması ve 81 il görünümü |
| Çerçeve | Ulusal çözüm çerçevesi ve organizasyon önerisi |
| Bölgesel | Çerçevenin her bölgeye uygulanması. Bölgeyi konu belirler: tarımda iklim ve havza, sanayide il veya İBBS |
Her çözüm videosunun sabit bir uygulama bölümü vardır:
- Kim sahiplenir? Sorumlu kurum ve kişi.
- Bütçe nereden gelir?
- Hangi göstergeyle ölçülür? Başlangıç değeri ve hedef.
- Kim denetler?
- Ne zaman durdurulur? İşe yaramazsa hangi aşamada ve hangi eşikte.
Konu sütunları
İnsan · Kurumlar · Üretim · Teknoloji · Mekân ve kaynak · Ekonomi
Yol haritası
- Manifesto: bu sayfa ve ilk video.
- Kronik sorunlar listesi: En az üç farklı dönemde süren ve devletin kendi planlarında hedef konup ulaşılamayan sorunlar (tanım).
- Sıralama yöntemi: Sorunlar arasındaki neden-sonuç ilişkisi DEMATEL yöntemiyle ölçüldü; buna açık skoru ve etki alanı eklendi (04. video, sürüm 0.2). Matrisin ilk taslağı yapay zekâ destekli hazırlandı ve Berk Can’ın yargısıdır; uzman paneli kurulunca yeniden doldurulacak. Bütün hesaplar açık.
- Sıralamanın sonucu.
- Sezonlar: Sıralamanın gösterdiği yerden başlanır. Sıralamanın sonucuna göre ilk sezon: Kurallar ve kurumlar.
Nasıl katkı verebilirsiniz
Bkz. Katkı ver ve Düzeltme politikası.
Değişiklik geçmişi
- v0.4 (15.10.2026): Plan sayımı: ilk plan dönemi 1963’te başladı (‘o günden bu yana’ kalktı).
- v0.3 (28.09.2026): Durum güncellendi: uzman ağı kuruluyor; sıralamanın sonucu ve ilk sezon işlendi; matrisin yapay zekâ destekli ilk taslağı belirtildi.
- v0.2 (21.09.2026): Türkiye–Kore karşılaştırması çıkarıldı; birincil ölçüt olarak Türkiye’nin plan hedefleri eklendi; kronik tanımı yöntem sayfasıyla eşitlendi.
- v0.1 (21.09.2026): İlk sürüm.