5 Ekim 1960. Resmî Gazete'de kısa bir kanun yayımlanıyor. Devlet Planlama Teşkilatı kuruluyor. Amaç açık: Türkiye'nin kalkınmasını bir plana bağlamak.

On iki kalkınma planı yazıldı; ilk plan dönemi 1963'te başladı. Kurumun adı değişti; önce Kalkınma Bakanlığı, sonra Strateji ve Bütçe Başkanlığı oldu. Ama plan yazma geleneği hiç kesilmedi.

Her planda hedefler var. Eğitimde, tarımda, sanayide, enerjide. Rakamlar, tarihler, öncelikler.

Peki bu hedeflerin ne kadarı gerçekleşti? Gerçekleşmeyenler neden gerçekleşmedi? Hangi sorunlar bir plandan ötekine taşınıp duruyor?

Tek tek alanlarda bu sorulara cevap arayan değerli çalışmalar var. Ama dağınıklar. Bütün alanları aynı ölçüyle yan yana koyan, kaynaklı ve herkesin okuyabileceği bir yer bulmak zor.

Bu kanal o yeri kurmak için var. Adı Kök Neden. Çünkü sorunun yüzeyinde değil, kökünde durmak istiyoruz.

Adım Berk Can. On yılı aşkın süredir yazılım mühendisi ve takım lideri olarak çalışıyorum. Siyasetçi değilim, akademisyen de değilim. Hiçbir partiye, kuruma ya da fona bağlı değilim. Bu işi kendi imkânlarımla yapıyorum.

Mühendislikte bir sistem arızalandığında ilk iş suçlu aramak değildir. Önce belirtiyi tarif edersiniz. Sonra veriye bakarsınız. Sonra arızanın nerede başladığını bulana kadar geriye doğru gidersiniz. Buna kök neden analizi denir.

İç denetçi eğitiminde öğrendiğim bir soru var: "Yazılı prosedür ne diyor, sahada ne yapılıyor?" Aradaki fark çoğu zaman sorunun ta kendisidir. Bu kanal, Türkiye'nin planlarında yazılanla sahada olan arasındaki farka bakacak.

Bu kanalın üç işi var.

Birincisi tespit. Her konuda devletin kendi planlarında ne hedeflendiğini, ne gerçekleştiğini ve farkın nerede açıldığını kaynaklarıyla göstermek.

İkincisi uzman görüşü. Ben her alanın uzmanı değilim. Her tespiti o alanda çalışan insanlara okutacağız: akademisyene, kamu görevlisine, öğretmene, çiftçiye, hekime. Görüşlerini ve itirazlarını, izin verirlerse adlarıyla yayımlayacağız.

Üçüncüsü farkındalık. Bütün bunları herkesin anlayacağı dilde anlatmak.

Sonunda çözüm taslaklarını da konuşacağız. Ama her taslak beş soruya cevap vermek zorunda. Bunu kim sahiplenir? Parası nereden gelir? Neyle ölçülür? Kim denetler? İşe yaramazsa ne zaman durdurulur?

Çünkü Türkiye'de plan eksikliği yok. Her öneri şu soruyla yüzleşmeli: "Daha önce yapılamadıysa, bu sefer neden yapılsın?"

Bu taslaklar kesin cevap da olmayacak. Sürüm sıfır nokta bir olarak çıkacak, düzeltmelerle büyüyecek.

Bu kanalın birkaç kuralı var.

Suçlu değil, kök neden arıyoruz. Kişileri değil, sistemleri konuşacağız.

Parti tutmuyoruz. Her döneme aynı ölçüyle bakacağız. Bir sorun 1970'lerde de, 1990'larda da vardıysa ve bugün de sürüyorsa, o hepimizin sorunudur.

Kaynaksız rakam yok. TÜİK, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Resmî Gazete, uluslararası veri tabanları, hakemli yayınlar. Bilmediğimiz yerde "bilmiyoruz" diyeceğiz.

Neden bu kadar titiziz? Bir örnek. Dünya Bankası verisine göre Türkiye'de kişi başına gelir, cari dolarla 2013'ten 2020'ye yüzde otuz düştü. Aynı dönemde, fiyat ve kur değişimlerini arındırıp sabit fiyatlarla bakınca yüzde yirmi arttı.

Aynı ülke, aynı yıllar, iki ayrı hikâye. Ölçüyü hikâyeye göre değil, soruya göre seçeceğiz ve hangisini seçtiğimizi her seferinde söyleyeceğiz.

Ve iyi haberleri saklamayacağız. Türkiye'nin ilerlediği alanlar da aynı açıklıkla gösterilecek.

Peki nereden başlayacağız? Bunu ben seçmeyeceğim.

Önümüzdeki videolarda önce Türkiye'nin kronik sorunlarını listeleyeceğiz: en az üç dönemde süren ve devlet hedef koyduysa o hedefe ulaşılamayan sorunlar. Sonra bu sorunların birbirini nasıl beslediğini ölçüp sıralayacağız. İlk sezonun konusunu bu sıralama belirleyecek.

Her videonun kaynakçası ve verisi kokneden.org'da yayımlanacak. Alanınızda deneyiminiz varsa ya da bir hata görürseniz, açıklamadaki adrese yazın. Düzeltmeleri açıkça yapacağım: neyin, ne zaman ve kimin katkısıyla değiştiğini yazacağım.

Türkiye'nin sorunlarını çözmek bir kanalın işi değil. Ama bir sorunu doğru tarif etmek, çözüme giden yolun önemli bir parçası. Bunu birlikte yapabiliriz.

Kök Neden'e hoş geldiniz.